Dayfa Xatûn: Dema ku jin dibin hêza ku dîrokê diafirîne
Wêneyek xeyalî ya bi zeka çêkirî ya Dayfa Xatûn.
Dayfa Xatûn li dor sala 1186-an hate dinyayê, di demeke ku jin gelek derfet nedîtin. Lê ew ne li benda kesek ma ku rêyek jê re veke – ji destpêkê rêya xwe bi xwe çêkir.
Ew di malbatek siyasî de mezin bû ku bi dîroka dewleta Eyûbiyan ve girêdayî bû, û zû fêr bû ku rêberî ne tenê sernav e, lê berpirsiyarî, hişmendî û cesaret e. Di sala 1236-an de, rêwîtiya wê ya rastîn dest pê kir dema ku ew li Halebê wek parêzvanê neviyê xwe dest bi hukumetê kir. Ew bajarêk mezin di yek ji demên herî dijwar ên dîrokî de birêve bir – heta mirina wê di sala 1242-an de.
Dayfa Xatûn ne tenê “nav”ek bû di dîrokê de…
Ew biryar bû.
Ew helwest bû.
Ew jinek bû ku bi rawestana xwe li dijî cîhanê sekinî.
Di demeke ku ji jinan re tê gotin: “Di siyê de bimînin”,
ew di nav ronahiyê de rawestiya,
bajarêk stratejîk bi aqil û aramî birêve bir,
ew ji şewat û tevliheviyê parast,
hêzên cuda li hev mîzan kir
û nîşan da ku hiş dikare ji şemşêrê hêztir be.
Hukumeta wê ne tenê li ser hêza leşkerî ava nebû, lê li ser aqil û stratejiyê bû. Ew dizanibû kengê pêşve biçe, kengê raweste û kengê biparêze – ev jî cureyek hêza ne-dîtî ye ku lêbelê cihê xwe diyar dike.
Li gel rola xwe ya siyasî, ew qet ji bîr nekir ku zanîn bingehê hêza rastîn e. Ew perwerdeyê piştgirî kir, zanîn teşwîq kir û alîkariya avakirina civakek hişmendtir kir – di demeke ku zanîn tiştek kêm bû, taybetî ji bo jinan.
Di cîhanek ku hewl dide jinan di rolên teng de bisekine, Dayfa Xatûn bi peyama xwe ya kûr got:
Jin ne tenê perçe ya dawî ye… ew e ku perçeyê dinivîse û wê dike navend.
Îro, dema ku em çîroka wê dixwînin, em wê ne tenê wekî mîrêkî dîrokê dibînin, lê wek nimûneyek jiyanî ji bo her jineke ku li dijî dijwariyan radibe.
Ji bo her keçikê ku jê re tê gotin: “Tu nikarî”…
Ji bo her jineke ku hest dike dengê wê nayê bihîstin…
Ji bo her kesê ku hewl dide cihê xwe di cîhanek dengdar de biparêze…
Dayfa Xatûn berê hebû – berî sed salan –
û bi kirinên xwe got, ne tenê bi gotinan:
Ez dikarim. Ez li vir im.
Ev jî mîrateya wê ya rastîn e…
Ne tenê çîroka wê bibêjin,
lê rêya ku ew vekir, bidomînin